Recencies - Reviews
De KGVA, Koninklijke Gidsenvereniging van Antwerpen, geeft een driemaandelijks tijdschrijft uit. In het laatste nummer van 2025, verscheen een mooie review van mijn boek, Topmadammen.
Tien bijzondere vrouwen die Antwerpen op de kaart hebben gezet –
Humanistisch verbond
Het eerste wat opvalt als je dit boek vastpakt, is de bijzonder mooie uitgave: de 10 verhalen zijn van elkaar gescheiden door 3 à 4 rode pagina’s, met een typerende zin op één van die bladzijden en een tekening op een andere.
Krijnen koos tien – eigenlijk elf – vrouwen die de afgelopen eeuwen in verschillende domeinen uitblonken, maar daarvoor niet genoeg erkenning kregen, voornamelijk – gewoon – omdat het vrouwen waren. Die domeinen zijn o.a. de wetenschap, de kunst, de maatschappij, de mode, het amusement. Allemaal hebben de dames tijdens hun loopbaan iets met Antwerpen te maken.
De burgemeester van Antwerpen, Els van Doesburg, zet de toon in het voorwoord, samen met Sofie Lemaire en Stefan Blommaert, de zoon van Regine Beer. In haar inleiding zet Krijnen uiteen waarom ze de noodzaak voelde om dit boek te schrijven. Ze kadert elke topmadam in haar tijd, gebaseerd op feiten, die ze opzocht en/of via nabestaanden die ze sprak. Als ze een vermoeden oppert, dan geeft ze dat aan. Ze verzint geen verhalen. Als haar eigen ervaringen in verband staan met wat de vrouwen meemaakten, deelt ze ons dat mee.
Ann Christy, M.-E. Belpaire, Nicole van Goethem en Ann Salens, dat zijn belangrijke vrouwen die ik kende, maar dat Paula Marcks zoveel betekende voor de vrouwenrechten en dat Regina Beer duizenden lezingen gaf om te getuigen over het overleven van de verschrikkingen van de holocaust, zou ik zonder het lezen van dit boek nooit geweten hebben. Natuurlijk kent elke lezer P.P. Rubens, maar weten we dat die man zonder het toedoen van zijn moeder, Maria Pypelinckx, nooit kunstschilder zou geworden zijn?
Krijnen vertelt niet alleen over het leven van deze topmadammen, zij wijdt in elk hoofdstuk uit over veel van wat met hun leven te maken had. Weten wij allemaal wat godshuizen waren? Hoe dierentuinen of ‘diergaarden’ ontstaan zijn? Wat een bruidsschat is en hoe die (verstands)huwelijken bepaalde? Wat betekende de gele davidster? Wat betekent het Anna Bijns Genootschap voor scholen? Wat is Fluxus en welke rol speelde Ludo Michielsen in het leven van Ann Salens?
Het boek biedt zeer veel wetenswaardigheden, een aantal romances, lijden en verdriet, vreugde en levenslust, maar vooral concentreert het zich op de rol die de topmadammen speelden in het op de kaart zetten van Antwerpen.
Zo’n boek lees je natuurlijk niet in één keer uit, al slaagt Krijnen erin om van de levens boeiende verhalen te maken. Ze is niet verlegen om er gevoelens bij te betrekken, die kunnen van haarzelf zijn of gevoelens waarvan ze vermoedt dat die de personages bezielden. Dat ze degelijk opzoekingswerk verrichtte, daarvan getuigt de lange bronnen- en literatuurlijst.
Ook het dankwoord beslaat enkele bladzijden.
Carolien Krijnen is sinds 2004 lifestylegids en stadsgids in Antwerpen. Dat merkte ik tijdens het lezen aan de namen van straten, aan het aanduiden van gebouwen of details op een muur, waarop ik nu zeker zal letten.
Gerda Sterk
Topmadammen –
Librarything
Marie-Elisabeth Belpaire (1853-1945) ging tot haar veertiende naar school. Enkel jongens mochten na het behalen van een diploma lager onderwijs naar de humaniora. Maar ze dachten er bij haar thuis anders over, ze kreeg privélessen en les van een oudere zus. Marie-Elisabeth heeft haar leven gewijd aan de ontwikkeling van een degelijke opleiding voor meisjes in Vlaanderen. Een deel van haar fortuin werd gebruikt om de Belpaire school op te richten, een katholieke meisjesschool waar zowel algemene als praktische vakken werden gedoceerd en ze stichtte later een hogeschool/universiteit voor vrouwen.
Dit is één van de tien “topmadammen”, bijzondere vrouwen in Antwerpen. Ze zijn bekend of vergeten, maar hebben hun stempel op de stad gedrukt. Het boek is niet alleen een levensbeschrijving van hen, maar er wordt ook uitleg bij gegeven over historische gebeurtenissen uit de tijd waarin zij leefden. Vrouwen in Antwerpen werkten in de gouden zestiende eeuw vaak mee in familiebedrijven, lieten hun testament opstellen, waren soms kooplieden, hetgeen bijzonder was in het Europa van die tijd.
De schrijfster is stadsgids en één van haar lievelingsmusea is het Plantin-Moretus. Een hoofdstuk werd gewijd aan een weduwe van de familie Moretus die de drukkerij beheerde.
Een aanrader, niet alleen geschikt voor stadsgenoten, maar ook voor een breder publiek.
Topmadammen – Reisboeken.be
Deze auteur, volgt de positieve tendens, om verhalen over vrouwen tussen de plooien van de geschiedenis vandaan te halen. Gelukkig maar. Lange tijd werd de geschiedenis alleen door mannen geschreven. Wat leidde tot een beperkt beeld over het verleden. Ook in de historie van Antwerpen. De verhalen van de tien bijzondere vrouwen in dit boek dragen bij aan deze beeldcorrectie. Stuk voor stuk zijn het vrouwen die op de voorgrond traden. Door hun talenten, hun ondernemerschap en hun wilskracht.
Met een vlotte pen zuigt de schrijfster je mee in de tien levensverhalen. Bijvoorbeeld naar de tijd waarin Maria Pypelinckx leefde, de moeder van Peter Paul Rubens. We krijgen een inkijk in haar leven mede dankzij de vondst van amateurhistoricus, Willy Stevens. Hij ontdekte haar testament in het Rijksarchief van Gent.
Ann Christy ontmoeten we in twee verhalen. Enerzijds als de vrouw die het maakte van schoenverkoopster tot zangeres. Via een crochetwedstrijd, naar Canzonissima, naar het Eurovisiesongfestival in 1975. Anderzijds in het verhaal van An Salens, de selfmade modeontwerpster, die bekend werd door haar gehaakte jurken met lange zijden lussen. Nicole Josy was ook fan van haar franjekleden.
Voorbeelden van ondernemerschap waren Anna Goos, weduwe van Christoffel Plantijn, Marie‑Elisabeth Belpaire, Agatha Gijzen en Paula Marckx. Anna Goos zette na het overlijden van haar man het werk in de drukkerij verder. In datzelfde gebouw werd later het museum Plantin-Moretus ondergebracht, dat sinds 2005 op de UNESCO-Werelderfgoedlijst staat. In de vorige eeuw werkte zoöloge Agatha Gijzen met haar expertise aan het kweekprogramma van de okapi’s in de zoo van Antwerpen. De schrijfster Marie-Elisabeth Belpaire zette zich in voor onderwijs voor meisjes en het vrouwenkiesrecht. Paula Marckx was ook een schrijfster en tevens zakenvrouw. Bekendheid verwierf ze met haar acties tegen de ongelijke behandeling van kinderen van alleenstaande vrouwen. Een sterke vrouw die haar protest bracht tot aan het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.
De namen Maria Zachritz alias Miss Athléta en Anna Maria Van Huffelen alias Ann Codee doen niet meteen een belletje rinkelen. Het blijken moeder en dochter te zijn. Beide waren bekende circus- en variétéartiesten. Ze traden op als krachtvrouwen in binnen- en buitenland. Ann Codee bracht het tot Hollywoodactrice.
Ook de naam Regine Beer is eerder onbekend. Ze is één van de weinige Belgische overlevenden van het concentratiekamp van Auschwitz in Polen. Gedurende heel haar leven vertelde deze sterke vrouw haar verhaal aan jongeren in talloze scholen. Het portret hangt in Het Steen tussen negen andere inspirerende Antwerpenaren.
Caroline Krijnen gebruikt de verhalen van deze topmadammen ook als kapstok om dieper in te gaan op de geschiedenis van een aantal locaties in Antwerpen. Ze gidst de lezer onder meer langsheen het Bisschopshuis, het museum Plantin-Moretus, de huizen op de Meir en de Zoo van Antwerpen.
Dit mooi verzorgde, ingebonden boek is een ode aan de vrouwen en hun boeiende verhalen. De prachtige illustraties zijn van Luka Godon.
Antwerpen Leest –
Artistieke en ook grappige cartoons geven haar interpretatie van wat al die vrouwen betekenden
Stadsgids Carolien Krijnen dook in het leven van tien topmadammen waaronder zangeres Ann Christy, Oscarwinnares Nicole van Goethem,Holocaust-overlever Regine Beer,de beroemdste Belgische Hollywoodactrice Ann Codee, de onnavolgbare Paula Marckx en meer! In Antwerpen hebben tal van vrouwen hun stempel gedrukt op de samenleving, maar dat vind je amper terug in onze straatnamen.
In 2017 was dertig procent van alle Antwerpse straten naar een persoon genoemd, waarvan amper 7 % naar een vrouw.
Ahoewel van al de vrouwen beeldmateriaal is, maar zeer uiteenlopend (het gaat terug tot de zestiende eeuw met Maria Pypelinckx, moeder van Peter Paul Rubens.) koos de auteur ervoor samen te werken met illustratrice Luka Godon, alias Ploek, Ze geeft met artistieke en ook grappige cartoons haar interpretatie van wat al die vrouwen betekenden, een extra dimensie aan die boeiende verhalen.
Het boek leest heerlijk vlot en geeft zowel op sociaal als emotioneel vlak de feiten weer waarom deze vrouwen als topvrouwen kunnen beschouwd worden en welk belang ze hadden voor Antwerpen. Voor mij persoonlijk waren de portretten van Agatha Gijzen, Maria Pypelinckx, Marie-Elisabeth Belpaire, Paula Marckx, toch wel uitzonderlijk. Ze waren mij wel door hun werk bekend, en het was boeiend om meer over hun achtergrond te weten te komen. Marie-Elisabeth Belpaire heb ik altijd enorm bewonderd. Ze heeft haar leven gewijd aan de ontwikkeling van een degelijke meisjesopleiding in Vlaanderen, (in 1902: Belpaire-instituut). Zij stond ook achter de promotie van het vrouwenkiesrecht. Dit zijn slechts enkele voorbeelden. In haar portret laat de auteur duidelijk blijken dat Marie-Elisabeth Belpaire de sociale en politieke mogelijkheden die zij had, heeft ingezet om het leven van vooral vrouwen een stuk leefbaarder te maken!
De Topmadammen waren hun tijd vooruit en Carolien Krijnen heeft met dit knap werk die tijd glorieus ingehaald.
Leestip van André Oyen
Via papier de wereld rondreizen.
Waar te koop?
Topmadammen ligt in de betere boekhandel.
Je kunt ook terecht in meerdere museumshops in Antwerpen voor een exemplaar.
Plantin-Moretus museum, Rubenshuis, Visitors center Steen
Veel leesplezier!
